prof. Mieczysław Gogacz: Obrona intelektu (e-book pdf )

 

 LINK DO POBRANIA KSIĄŻKI W WERSJI PDF

 

GOGACZ MIECZYSŁAW

OBRONA INTELEKTU

AKADEMIA TEOLOGII KATOLICKIEJ

WARSZAWA 1969

OD AUTORA

Przy pomocy tej książki pragnę zwrócić uwagę Czytelników na sprawę wielotorowości ogromnie skomplikowanych i poplątanych nurtów współczesnej kultury umysłowej. Pragnę także pokazać, że w tym swoim „teatrze lalek”, którym jest myślenie ludzkie i kultura, stanowiąca zobiektywizowany wynik myślenia i działania ludzkiego, poszczególne postawy człowieka, prądy umysłowe, opinie, teorie, kierunki artystyczne, religijne, naukowe i filozoficzne, grają swą rolę dzięki dosłownemu powiązaniu z czymś lub kimś, kto pociągając za sznurki stwarza zależności, sytuacje i całą akcję, rozgrywającą się na scenie. Reżyserów tej akcji jest wielu. Odpowiedzialnym reżyserem i źródłem myślenia oraz wszelkiego rozumnego działania ludzkiego jest intelekt. Umieć go odszukać, umieć rozpoznać impulsy, którymi wywołuje w umysłowości współczesnej najciekawsze prądy i opowiedzieć się za intelektem, jest równoznaczne z sensownym korzystaniem z kultury, będącej dla człowieka dobrem lub złem zależnie od tego, co z niej weźmie. Aby człowiek umiał wybierać najlepsze, musi zrozumieć, że przede wszystkim intelekt jest właściwym twórcą i źródłem kultury i że intelekt stanowi narzędzie, przy pomocy którego korzysta się z kultury. Właściwe korzystanie z kultury zależy od uporządkowania oraz oceny postaw i prądów, opinii i teorii, tłumaczących źródło ludzkiego działania, wyrażającego się w postępowaniu i wytwarzaniu, a przede wszystkim w poznaniu świata i człowieka. Zależy też od zobaczenia roli intelektu w kulturze. Jeżeli Czytelnik urobi sobie właściwą opinię o intelekcie ludzkim, jeżeli będzie się nim odpowiednio posługiwał i jeżeli zaufa intelektowi, zrozumie, że splątanie nurtów kultury wynika z faktu działania wielu reżyserów akcji, rozgrywającej się w „teatrze lalek”. Zrozumie więc, że tę akcję wyjaśnia jej powiązanie lub brak powiązania z intelektem. Akcja ta jest konsekwentna wtedy, gdy tworzy ją intelekt na miarę intelektu. Jeżeli wobec tego Czytelnik opowie się za intelektem i poczuje się odpowiedzialny za jego uprawę, a tym samym za kulturę współczesną, której wyłącznie intelekt może być kompetentnym twórcą i użytkownikiem, książka spełni swoje zadanie.

Mieczysław Gogacz

19 marca 1965

 

SPIS TREŚCI

Od autora

Wstęp: Dlaczego obrona intelektu

Rozdział pierwszy

ZAGROŻENIE INTELEKTU

1. Dominujące prądy umysłowe

1.1. Skąd wiemy o zagrożeniu intelektu

1.2. Określenie postawy umysłowej

1.2.1. Postawa umysłowa a uporządkowany zespół twierdzeń

1.2.2. Postawa umysłowa a światopogląd

1.3. Postawa umysłowa według egzystencjalizmu

1.4. Intuicjonizm – prąd towarzyszący egzystencjalizmowi

1.5. Irracjonalizm

1.6. Relatywizm

1.7. Skrajny racjonalizm

1.8. Scjentyzm

1.9. Wnioski

1.9.1. Struktura umysłowości współczesnej

1.9.2. Cechy współczesnej kultury umysłowej

2. Teorie jednego intelektu

2.1. Filozoficzna geneza teorii jednego intelektu

2.1.1. Tradycja platońska

2.1.1.1. Poznanie wyłącznie bierne i wyłącznie czynne

2.1.1.2. Poznanie bierno-czynne

2.1.1.3. Wnioski

2.1.2. Tradycja arystotelesowska

2.1.2.1. Intelekt pochodzi z materii

2.1.2.2. Intelekt bytuje poza człowiekiem

2.1.2.3. Jeden intelekt o funkcjach bierno-czynnych

2.1.2.4. Wnioski

2.2. Teoria jednego intelektu według Descartesa

2.2.1. Wykład teorii

2.2.2. Krytyka ze strony J. Maritaina

2.2.3. Krytyka ze strony S. Swieżawskiego

2.2.4. Krąg kartezjański

2.2.5. Wnioski

2.3. Współczesna teoria czynnego intelektu według Gordona

2.4. Konsekwencje teorii jednego intelektu

Rozdział drugi

NATURA INTELEKTU

1. Filozoficzna geneza teorii dwu intelektów

1.1. Monizm i pluralizm

1.1.1. Podział monizmu i pluralizmu

1.1.2. Krytyka monizmu

1.2. Idealizm i realizm

1.3. Realistyczna teoria rzeczywistości

1.4. Elementy realistycznej teorii człowieka

1.5. Poznanie przednaukowe a teoria struktury intelektu

1.6. Wnioski

2. Teoria dwu intelektów

2.1. Wykrycie dwu intelektów na podstawie ich poznawczego działania

2.2. Argumentacja Tomasza z Akwinu

2.3. Tomasz a Arystoteles

2.4. Istnienie intelektu duchowego według M. A. Krąpca

2.5. Struktura obu intelektów

2.5.1. Pogląd Tomasza z Akwinu

2.5.2. Elementy konstytutywne intelektów

2.5.2.1. Przypadłościowe istnienie intelektów

2.5.2.2. Treść istoty intelektów

2.5.2.3. Powiązanie intelektów z duszą

2.5.3. Zestawienie cech natury intelektów

2.6. Terminy określające intelekt

2.7. Teoria duszy rozumnej i teoria osoby

2.8. Wnioski

3. Filozoficzne konsekwencje teorii dwu intelektów

3.1. Uniknięcie sensualizmu

3.2. Uniknięcie skrajnego empiryzmu i skrajnego racjonalizmu

3.3. Uniknięcie metafizycznego idealizmu

3.4. Uzasadnienie pluralistycznego realizmu egzystencjalnego

3.4.1. Odrzucenie teorii intelektu oddzielnego

3.4.2. Odrzucenie teorii pojęć wrodzonych

3.4.3. Odrzucenie esencjalizmu

3.5. Uzasadnienie nieśmiertelności duszy ludzkiej

3.6. Próba wyjaśnienia poznania mistycznego

3.7. Wnioski

Rozdział trzeci

UPRAWA INTELEKTU

Wstęp: Problematyka uprawy intelektu

1. Intelekt a inne władze i działania człowieka

1.1. Intelekt a kompetencje zmysłowych władz poznawczych

1.2. Intelekt a wola

1.3. Intelekt a uczucia

1.4. Intelekt teoretyczny i intelekt praktyczny

1.4.1. Sprawności teoretyczne

1.4.2. Sprawności praktyczne

1.5. Równowaga między intelektem a innymi władzami i działaniami człowieka

1.5.1. Niebezpieczeństwo ignorancji

1.5.2. Odpowiedzialność

2. Problem kontroli intelektu

2.1. Pogląd S. Swieżawskiego

2.2. Pogląd E. Gilsona

2.3. Ewentualne trudności w przyjęciu rozwiązań Swieżawskiego i Gilsona

2.4. Wnioski

ZAKOŃCZENIE