Kryzys ideologiczny zachodniego kapitalizmu

Zaledwie kilka lat temu potężna ideologia – wiara w wolny od interwencji rynek – przywiodła świat do ruiny. Nawet w okresie szczytowego rozkwitu – od początku lat 80. do 2007 roku – amerykański liberalny kapitalizm przyniósł poprawę bytu jedynie najbogatszym członkom najbogatszego społeczeństwa na świecie. Dochody większości Amerykanów spadły w tym czasie lub pozostały niezmienione.

Ponadto wzrost gospodarczy w Stanach Zjednoczonych nie był trwałym wzrostem. W sytuacji gdy tak wielka część PKB trafiała do tak niewielu kieszeni, wzrost mógł odbywać się jedynie kosztem rosnącego zadłużenia.

Wierzyłem, że kryzys finansowy nauczy Amerykanów i nie tylko ich, że potrzebne są bardziej restrykcyjne regulacje, większe zrównoważenie wpływów rynku i rządu oraz większa równość społeczna. Niestety tak się nie stało. Wprost przeciwnie, rosnące znów wpływy prawicowych ekonomistów zagrażają światowej gospodarce, a szczególnie Europie i Ameryce.

W Stanach Zjednoczonych to odrodzenie prawicy grozi wymuszeniem niewypłacalności rządu. Jeśli Kongres nie zgodzi się na podwyższenie poziomu zadłużenia, tym samym wymusi finansowanie zadłużenia z podatków. Pozostawi też otwarte pytanie, które wydatki budżetowe otrzymają priorytet. Cięcia i oszczędności w trakcie kryzysu po prostu przedłużą go.

Dekadę temu, w czasie boomu Stany Zjednoczone miały tak dużą nadwyżkę, że wyglądało na to, że wyeliminuje ona publiczne zadłużenie. Jednak cięcia podatków, wojny, recesja i rosnące koszty opieki zdrowotnej szybko zamieniły nadwyżkę w rekordowy deficyt.

Zalecenia kuracji dla amerykańskiego budżetu powinny być następujące: stymulować gospodarkę, by jej tryby porządnie zaskoczyły i dały pracę Amerykanom, zakończyć bezsensowne wojny, ograniczyć budżet obronny i wprowadzić restrykcje cen leków dla firm farmaceutycznych, podnieść podatki, przynajmniej dla najbogatszych.

Niestety prawica się na to nie zgodzi. Zamiast tego naciska na kolejne cięcia podatków dla firm i najbogatszych wraz z oszczędnościami inwestycyjnymi i socjalnymi, które są niebezpieczne dla amerykańskiej gospodarki. Jednocześnie sektor finansowy robi, co może, żeby uwolnić się od regulacji i powrócić do starych praktyk.

W Europie nie jest wcale lepiej. Podczas gdy Grecja i inne kraje stoją wobec kryzysów wypłacalności, proponuje im się wciąż głębsze cięcia i prywatyzację, które doprowadzą do jeszcze większego zubożenia państwa. Tego typu kuracje zawiodły już wcześniej w Azji Wschodniej, Ameryce Łacińskiej i innych krajach. Czy naprawdę potrzebujemy kolejnego eksperymentu ideologicznego, który już tyle razy się nie udał?

Joseph Stiglitz jest profesorem Columbia University i laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii. Jego ostatnia książka „Free Markets and the Sinking of the Global Economy” ma wydanie angielskie, francuskie, niemieckie, japońskie i hiszpańskie.

tłumaczyła ami, gazeta.pl

Joseph E. Stiglitz “The Ideological Crisis of Western Capitalism”