„Przyszły ustrój Polski” – nowa książka Stanisława Krajskiego

Wstęp

Nie dyskutujemy o przyszłym kształcie Polski. Nie zastanawiamy się nad tym jaki ustrój powinno mieć nasze państwo w optymalnych warunkach. Nie rozmawiamy o Polsce naszych marzeń. A może obraz takiej Polski jeszcze nie pojawił się w naszych umysłach?

Powinniśmy go mieć. Powinniśmy być gotowi by, gdy przyjdzie „ten moment”, pojawi się nowa szansa, zacząć natychmiast budować taką Polskę z jakiej dumni byliby nasi przodkowie, z jakiej dumne byłyby nasze prawnuki, z jakiej i my bylibyśmy dumni.
Ta książka ma być głosem w tej dyskusji, postawieniem problemów, zespołem propozycji, ale i prezentacją całościowej wizji, wizji, której każdy element może być oczywiście przedmiotem do dyskusji, ma taką dyskusję inicjować.
Skąd się ta wizja wzięła?
Przez wiele lat zajmowałem się tylko filozofią. Wprowadził mnie w nią prof. Mieczysław Gogacz. Jest tomistą. Moim mistrzem i przewodnikiem był zatem św. Tomasz z Akwinu. Jeśli ktoś idzie za tym największym Doktorem Kościoła to autorytetem jest dla niego również Arystoteles, którego Akwinata przecież tak bardzo cenił. Obaj zaś ci wielcy filozofowie nie stronili od filozofii politycznej. Arystoteles poświęcił jej, między innymi, dzieło pt. „Polityka”. Św. Tomasz napisał, między innymi, obszerny komentarz do tego dzieła, a problematykę ustroju politycznego ujął też w swojej pracy pt. „De regno”.
Obaj byli realistami, miłośnikami prawdy i mądrości, przyjaciółmi rzeczywistości. Państwo, polityka, gospodarka wyrastały w ich ujęciu z natury człowieka i powracały do niej jako narzędzie, które miało służyć człowiekowi i jego podstawowej wspólnocie, w której wzrastał, i którą potem zakładał – rodzinie.
Św. Tomasz i Arystoteles przez lata uczyli mnie jak ma wyglądać państwo, polityka, gospodarka i wciąż przekonywali mnie, że podstawową perspektywą jest tu służba człowiekowi, a zatem perspektywa dobra, że porządek moralny to porządek, z którym państwo, polityka i gospodarka zawsze muszą być zgodne.
Jeśli ktoś poznaje Arystotelesa poznaje też, siłą rzeczy Platona, który był jego nauczycielem i od którego Arystoteles odszedł najdalej jak tylko było można. Platon pozostawił po sobie dwa wielkie objętościowo dzieła „Państwo” i „Prawa”. Zaprezentowana w nich wizja państwa, polityki, gospodarki musiała we mnie budzić, jako w uczniu Akwinaty i Arystotelesa, przerażenie i wręcz obrzydzenie. Gdy pierwszy raz czytałem te dzieła trwał stan wojenny i skojarzenia się same nasuwały. Komuniści realizowali zawarte w nich wskazania. Już kilka lat po Okrągłym Stole doszedłem do wniosku, że te same wskazania realizuje się, tylko w inny sposób, w USA, w Europie Zachodniej i znów narzuca się je Polsce.
Będąc uczniem św. Tomasza, katolikiem, studentem katolickiej uczelni (wtedy nazywała się Akademią Teologii Katolickiej) nie mogłem nie znać św. Augustyna i jego wielkiego dzieła pt. „Państwo Boże”.
W tym dziele św. Augustyn nakreślił wizję dwóch państw: Państwa Bożego i państwa ziemskiego. Tym pierwszym jest Kościół, w którym człowiek wierzący żyje, Kościół, który jest państwem dla duszy tego człowieka. Tym drugim jest państwo, które zajmuje się ciałem człowieka. Człowiek zaś jest stanowiony przez duszę i ciało, których nie da się od siebie oddzielić, które działają łącznie jako integralna jedność. Dusza jest w człowieku ważniejsza, wyznacza jego istotę, jest jego formą, przenika jego ciało i ono żyje według jej praw. Państwo Boże jest ważniejsze od państwa ziemskiego. Określa zasady. Oba państwa powinny ściśle ze sobą współpracować i nie wykraczać poza swoje kompetencje. Państwo ziemskie nie rozstrzyga problemów właściwych dla Państwa Bożego. Państwo Boże nie ingeruje w te sprawy państwa ziemskiego, które są poza porządkiem duchowym (a co za tym idzie i moralnym).
Św. Augustyn zwrócił uwagę, że gdy państwo ziemskie zaczyna funkcjonować niezgodnie z porządkiem moralnym przestaje być państwem i przypomina je tylko w swojej strukturze będąc w istocie tym samym, co „banda rozbójników”.
Św. Augustyn zauważył też, że państwo rozbójników nie jest tym najgorszym, co może nas spotkać. Zło ogarnia nas wtedy, gdy państwo ziemskie zaczyna wchodzić w kompetencje Państwa Bożego i na swój mały, egoistyczny, podyktowany pychą, sposób rozstrzygać problemy moralne i duchowe. Wtedy staje się w wielu perspektywach piekłem na ziemi – Państwem Szatana.
Ja zauważyłem szybko, że dzisiejsze państwa – USA, państwa Europy Zachodniej, Unia Europejska to „państwa rozbójników” i zarazem Państwa Szatana.
Przez 10 lat, od połowy lat osiemdziesiątych, zajmowałem się intensywnie nauczaniem społecznym Kościoła i tym, co nazywane jest katolicką nauką społeczną, poczynając od encykliki Leona XIII „Rerum novarum” (1891), a kończąc na dokumentach Jana Pawła II.
Nauczyłem się wtedy, że ignorowanie w kwestiach ustrojowych, polityce i gospodarce tego, co proponuje to nauczanie owocuje zawsze krzywdą i zniewoleniem.
Pod koniec lat dziewięćdziesiątych zainteresowałem się filozofią polską uznając, że jako Polak powinienem ją poznać, że jako Polak mam obowiązek ją badać i upowszechniać, przywracać Polsce.
Najpierw przygotowałem do druku książkę pt. „Filozofia narodu” (Warszawa 1998), w której znalazły się dwa moje opracowania: „Problematyka narodu i nacjonalizmu w polskiej myśli katolickiej w latach 1918-1939 – zarys zagadnień” oraz „Etyka narodu”.
Zabrałem się też do lektury periodyku jezuickiego o nazwie „Przegląd Powszechny”, który zaczął się ukazywać w drugiej połowie XIX w. Lektura i analiza jego kolejnych numerów doprowadziła mnie do napisania książki pt. „Filozofia społeczna w Przeglądzie Powszechnym w latach 1884-1939” (Warszawa 2003).
Pisząc tę książkę poznałem niektóre koncepcje z zakresu filozofii politycznej takich myślicieli katolickich jak: Leopold Caro, Feliks Koneczny, Antoni Kliszewicz, ks. Marian Morawski, ks. Jan Rostworowski, Stanisław Szczutowski, ks. Jan Urban.
Te koncepcje mnie zachwyciły. Zacząłem studiować inne periodyki tamtego okresu i książki tych i innych autorów. W wyniku tych lektur powstała kolejna moja książka pt. „Filozofia polityczna w ujęciu wybranych polskich myślicieli katolickich okresu międzywojennego” (Warszawa 2003). Poświęciłem ją filozofii politycznej, przede wszystkim trzech wielkich myślicieli: Leopolda Caro, ks. Jana Piwowarczyka, ks. Antoniego Szymańskiego. Wszyscy trzej zajmowali się krytyczną analizą doktryny i praktyki liberalizmu oraz socjalizmu.
Prof. Leopold Caro zajmował się ponadto solidaryzmem uznając, że jego zasady należy wprowadzać w życie społeczne i w gospodarkę funkcjonującą według zasad liberalizmu oraz doprowadzić do tego, żeby państwo przestrzegało zasad solidaryzmu. L. Caro uważał, że należy oddolnie zacząć budować to, co potem nazywane było korporacjonizmem prywatnym i w ten sposób przekształcać gospodarkę, aby funkcjonowała według zasad solidaryzmu.
Ks. J. Piwowarczyk i ks. A Szymański byli już wprost zwolennikami korporacjonizmu jako całościowego ustroju państwowego.
Po napisaniu tej książki czułem swoisty niedosyt. Skłonił mnie on do całościowego przebadania dorobku naukowego wszystkich tych myślicieli katolickich okresu międzywojennego, którzy podejmowali problematykę właściwą dla filozofii politycznej. Po kilku latach powstała moja fundamentalna praca pt. „Filozofia polityczna w ujęciu polskich myślicieli katolickich w latach 1918-1939” (Warszawa 2006).
Wiele dzięki tym myślicielom zrozumiałem, wiele się od nich nauczyłem. Przez prawie 10 lat nosiłem w sobie te rozumienia i tę wiedzę, snując, w wolnych chwilach, wokół nich refleksję. Owocem tej refleksji jest niniejsza książka.
Spis treści:
Wstęp
Rozdział I. O jakiej Polsce marzymy?
1. Dlaczego nie rozmawiamy o kształcie ustrojowym Polski?
2. Potrzebna nam polska filozofia polityczna
3. Kim jesteśmy i dokąd zmierzamy? – perspektywa wolności
4. Wolność „po polsku”
5. Polskość jako zespół wartości
6. Przeciwko niewoli i przeciwko niewolnictwu
7. Podstawowe zasady ustrojowe
Rozdział II. Państwo – zasady, sens i cel
1. Pochodzenie władzy państwowej od Boga
2. Państwo jako instytucja narodu
3. Państwo jako instytucja dbająca o dobro wspólne
4. Realizacja przez państwo zasady pomocniczości
5. Realizacja przez państwo zasady sprawiedliwości
6. Realizacja przez państwo zasady solidaryzmu
7. Obowiązkiem państwa jest strzeżenie interesów swoich obywateli
8. Porządek obywatelstwa
9. Porządek interesów gospodarczych – zagraniczne przedsiębiorstwa
10. Porządek interesów gospodarczych – import i eksport
11. Państwo i kształt gospodarki
12. Podstawowe zapisy w konstytucji
Rozdział III. Ustrój polityczny państwa
1. Ustrój polityczny musi pasować do społeczeństwa
2. Ustrój polityczny państwa – jego forma i treść
3. Podstawowe warunki, które musi spełniać dobry ustrój polityczny państwa
4. Monarchia, arystokracja czy rzeczpospolita?
5. Rzeczpospolita dla Polski
6. Trzeba pozbyć się politycznej oligarchii
7. Trzeba przyjąć jeden stały system wartości
8. Ustrój polityczny państwa wyrasta z filozofii przyjętej w państwie
9. Zasada suwerenności i niepodległości

9. Zasada suwerenności i niepodległości
10. Konsekwentna realizacja długofalowych planów
11. Ścisłe rozdzielenie władzy ustawodawczej, wykonawczej, sądowniczej i organów kontrolnych
Rozdział IV. Władze ustawodawcze i kontrolne w przyszłej Polsce
1. Zakres kompetencji władzy ustawodawczej
2. Patologia władzy ustawodawczej
3. Jak uniknąć tej patologii?
4. Sejm Konstytucyjny
5. Senat
6. Sejm Zwykły i sejmiki samorządowe
7. Sejm Polonijny
8. Sejm Korporacyjny
9. Uprawnienia ustawodawcze innych organów państwa
10. Władze kontrolne państwa
Rozdział V. Władza wykonawcza w przyszłej Polsce
1. Prezydent
2. Premier, rada ministrów i wojewodowie
3. Korpus Służby Cywilnej
Rozdział VI. Władza sądownicza
1. Filozofia władzy sądowniczej
2. Sądy samorządu terytorialnego
3. Sądy korporacyjne
4. Sądy państwowe
5. Korpus Służby Sprawiedliwości
6. Trybunał Konstytucyjny
7. Trybunał Stanu
Rozdział VII. Podstawy ustroju gospodarczego
1. Gospodarka w porządku wolności
2. Gospodarka i własność prywatna: małe i średnie przedsiębiorstwa
3. Wielkie przedsięwzięcia gospodarcze
4. Osobowość prawna w gospodarce – firmy, fundacje i stowarzyszenia
5. Firmy zagraniczne w gospodarce przyszłej Polski
6. Import i eksport
7. Preferowanie małych i średnich firm
8. Prawo gospodarcze powinno być stanowione przez podmioty gospodarcze
9. Eliminacja spekulacji i hazardu
10. Rozwiązanie kwestii ubezpieczeń
Rozdział VIII. Ustrój korporacyjny
1. Podstawowe cele korporacjonizmu
2. Istota korporacjonizmu
3. Korporacjonizm demokratyczny
4. Katolicki integralny korporacjonizm demokratyczny
5. Porządek stowarzyszeń pracowników i pracodawców
Rozdział IX. Zadania korporacji
1. Podstawowe zadania korporacji
2. Społeczne zadania korporacji
3. Gospodarcze zadania korporacji
Rozdział X. Korporacje jako instytucje prawno-ustrojowe
1. Uprawnienia prawno-ustrojowe korporacji
2. Podział korporacyjny społeczeństwa
3. Organy korporacyjne
4. Organy ponadkorporacyjne
Rozdział XI. Czy korporacje są modyfikacją cechów?
1. Cechy i ich filozofia
2. Znaczenie cechów
3. Korporacjonizm jako nowoczesna realizacja ustroju cechowego
4. Realizacja filozofii cechu w ustroju korporacyjnym
Rozdział XII. Ustrój finansowy w przyszłej Polsce
1. Zły pieniądz
2. Podstawowa rola pieniądza i jego patologie
3. Jaki powinien być pieniądz?
4. Pieniądz, złoto, moralność
5. Czy dzisiaj jest możliwe przywrócenie standardu złota?
6. Złoto i stabilność cen
7. Złotówka kruszcowa
8. Złotówka transferowa
9. Złotówka inwestycyjna
10. Bony
11. Sposób funkcjonowania walut polskich
Rozdział XIII. Przepływ pieniądza, kredyt, ustrój bankowy
1. Ogólne przepisy finansowo- bankowe
2. Banki prywatne
3. Banki pozostałe
4. Pożyczki i kredyty poza systemem bankowym
5. Sprzedaż ratalna
6. Listy zastawne
7. Weksle
8. Niektóre zastosowania weksli
Rozdział XIV. System podatkowy i system ubezpieczeń społecznych
1. Podatki i tanie państwo
2. Samofinansowanie państwa
3. Ograniczenie wydatków państwa
4. Podatki samorządowe
5. Podatki państwowe
6. System ubezpieczeń społecznych – ubezpieczenia zdrowotne
7. System ubezpieczeń społecznych – ubezpieczenia emerytalne
Rozdział XV. Punkt „zero” i okres przejściowy
1. Czy każde państwo jest państwem?
2. Czy ta struktura, która nazywana jest dzisiaj państwem polskim jest państwem?
3. Czy obecne państwo polskie jest tworem legalnym?
4. Czym jest punkt „zero”?
5. Kiedy i w jaki sposób osiągniemy punkt „zero”?
6. Realizacja punktu „zero” – etap I: powrót do stanu prawnego z dnia 1 września 1939 r.
7. Realizacja punktu „zero” – etap II: do uchwalenia nowej konstytucji
8. Okres przejściowy
Zakończenie
Dodatek: Korporacjonizm i liberalizm
1. Podejście do gospodarki
2. Gospodarka i motywacje człowieka
3. Podejście do człowieka i jego wspólnot
4. Podejście do państwa
5. Podejście do wolności
6. Podejście do „praw dżungli”
7. Korporacje i koncerny
Bibliografia